Thời sinh viên tụi tôi có học một môn gọi là Intercultural Communication – Giao tiếp đa văn hóa. Lúc đó tôi ghét môn này cực, vì tôi thấy nó lớt phớt, theo kiểu không có lý thuyết gì gọi là đặc trưng, mà cũng không có môi trường gì để gọi là “đa văn hóa”, khi xung quanh tôi chỉ có mỗi một văn hóa duy nhất. Lúc đó tôi cũng mới ngoài 20, cả kiến thức, trải nghiệm, lẫn tâm hồn còn nhiều non nớt. Bẵng đi hơn 10 năm, qua tới tận UK rồi tôi mới thấy môn học này có nhiều thứ hay ho. Nhất là khi tôi may mắn kết thân được với nhiều bạn bè quốc tế, và chính việc giao tiếp mỗi ngày đã dạy cho tôi nhiều bài học quý giá hơn bất kì cuốn sách nào tôi từng đọc về Intercultural Communication.
Một trong số đó là bài học về sự mở lòng. Trước khi qua UK, tôi đã được cảnh báo là sẽ có rất nhiều người Ấn Độ bên này, giọng thì vừa khó nghe mà đồ ăn thì vừa có mùi. Chính những lời răn đó làm tôi, trước đó đã không sẵn thiện cảm với người Ấn, càng trở nên dè chừng hơn. Ấy vậy mà ghét của nào trời trao của đó, những đứa bạn thân nhất với tôi sau gần bốn tháng ở London lại tới từ Ấn Độ. Ở ký túc xá, tôi có hai cô em gái thân thiết nhất là Triveni và Lakshina. Ở ngoài thì tôi có Vinay, thằng bạn tôi vô tình quen sau buổi tiệc Diwali. Chúng tôi dành nhiều thời gian bên nhau, cùng nấu ăn, cùng kể về những tập tục ở quê hương mình, cùng tham gia các buổi tiệc truyền thống. Bẵng đi một thời gian, tôi vô thức nhận ra mình thương quý cái ngữ điệu và cách phát âm của tụi bạn, thương cả cái chữ W trong từ “We” mà chúng nó toàn đọc thành “Ve”. Thương những món ăn đậm mùi, đậm màu, mà chúng nó kì công nấu nướng, vì mỗi nguyên liệu mỗi màu sắc là một nét văn hóa kể tới sáng cũng không hết chuyện. Thương cả cái bốc tay khi ăn, vì hầu hết các món Ấn đều ăn theo kiểu chấm bánh mì hay chấm cơm vào nước sốt đặc. Và thương cả những bộ phim dài lê thê, ngớ ngẩn mà đáng yêu, phản chiếu một nền văn hóa nhiều lớp lang, nghi lễ, và rung động.
Như việc ngày hôm qua thằng Vinay rủ tôi đi ăn Nhà hàng Ấn. Nó nhắn tôi, câu từ rất dõng dạc tới mức khó có thể chối từ “Ê tao mới nhận tháng lương phụ bếp đầu tiên, đi ăn đi tao mời!”. Thằng Vinay học Khoa học máy tính, ba má thì đều là doanh nhân, nhưng ước mơ của nó lại là mở một Nhà hàng Ấn to nhất London trong tương lai. Tôi hay đùa rằng tao thấy mày đi nấu ăn còn nhiều hơn đi học đó Vinay, nó cười bẽn lẽn: “Suỵt nha mày, nói to ba má tao nghe được bắt tao về làm doanh nhân đó”. Thế là hai đứa tôi đi tàu tới Southall, một khu dành cho người Ấn Độ. Vừa đặt chân ra khỏi trạm là cả cơ thể tôi đã được bao bọc trong cảm giác sực nức mùi quế, mùi hồi, còn thằng Vinay thì tự dưng quẹt quẹt mũi, bảo “Tới đây là thấy nhớ nhà mày ạ!”. Chúng tôi băng qua một con hẻm, rồi luồn qua con hẻm thứ hai, thằng Vinay kéo tôi vào một nhà hàng tên Delhi Wala, một nhà hàng chay của Ấn. Lúc đó đã hơn 9h tối, bụng tôi đã đánh lô tô, nên tôi không kịp cho Vinay giới thiệu mấy món đồ ngọt nhìn rất bắt mắt bày trong tủ kính. Tôi nhìn vào menu quán, hết gãi đầu rồi lại gãi tai, vì thật sự không phân biệt được món nào là món nào. Cái tôi ngạc nhiên hơn cả là menu Starters (món khai vị) còn đa dạng hơn món chính. Thằng Vinay vỗ ngực, tự hào khoe ở Ấn Độ ẩm thực đường phố là nhức nách. Nếu có một tuần ngồi lì ở quán thì chắc tôi sẽ đòi thử cho bằng hết, nhưng vì chỉ còn có 2 tiếng nhà hàng đóng cửa nên thằng Vinay tiên phong chọn món khai vị tên Pav Bhaji. Dĩ nhiên là tôi đâu có nhớ tên nổi, phải về kêu thằng Vinay giải thích lại qua tin nhắn thì mới có tư liệu để viết bài này. Theo lời nó giải thích thì Bhaji là hỗn hợp rau củ nghiền nhuyễn nấu cùng bơ và gia vị masala, còn Pav là những chiếc bánh mì tròn nướng bơ. Cái món sền sệt màu cam cũng là số dzách, theo lời Vinay cam kết. Nó gọi là Paneer Butter Masala, một kiểu phô mai tươi ăn giống đậu hũ non. Còn món còn lại trong cái thố cao nâu nâu là Dal Makhani, nấu từ đậu lăng đen. Tôi cầm thìa xúc sốt cho vào bánh mì, thằng Vinay nhìn thấy liền buồn ra mặt. Nó xua tay, khăng khăng bắt tôi phải … ăn bốc thì mới cảm nhận được hết tinh hoa ẩm thực. “Mày có nghe câu When in Rome, do as the Romans do chưa?” “Mà tao có ở Rome đâu, tao ở London mà?” “Ờ thì When in London, do as … the Indians do, được chưa?” Thế là chỉ trong 3 giây thị phạm ăn bốc, nó đã dẫn tôi vào con đường rất … Ấn Độ. Tôi xé một miếng bánh mì, rồi nhúng vào chén sốt sền sệt, không phải là nhúng cho có mà đúng nghĩa xoay tròn, hòa quyện mọi hương vị mọi giác quan, để tất cả đọng lại trên đầu lưỡi, trong cổ họng, và trong tâm trí.
Thực ra chỉ một bữa ăn thôi, chắc nhiều bạn đọc sẽ nghĩ sao tôi cầu kì và nghĩ nhiều thế, viết hẳn cả một chương blog. Với tôi thì bữa ăn này giống như một bài học vỡ lòng về sự mở lòng. Mở lòng để nếm thử một hương vị lạ, để chấp nhận những điều mình từng dè chừng, và để thấy rằng khác biệt không đáng sợ như ta tưởng. Tôi chợt nhớ lại những buổi học Intercultural Communication ngày xưa, khi giảng viên nói rằng “Hiểu một nền văn hóa không phải bằng lý thuyết, mà bằng cách để nó chạm vào cuộc sống của mình.” Lúc ấy tôi thấy câu nói đó sáo rỗng. Giờ thì tôi hiểu hóa ra, chỉ cần một bữa ăn với người bạn đến từ một nền văn hóa khác, ta có thể học được nhiều hơn bất kỳ bài giảng nào.
Và có lẽ, học cách mở lòng với một bữa ăn cũng chính là bước đầu để mở lòng với cả thế giới.
