Viết đầy đủ phải là “Buổi học cuối cùng của Học kì 1”, nhưng chẳng hiểu sao tôi có cảm giác rưng rưng như thể đã là ngày cuối cùng của khóa học Thạc sĩ. Chắc vì đây là buổi kết thúc học kì đầu tiên, cũng là trước thềm nghỉ Giáng sinh và năm mới. Tôi tranh thủ đi học sớm hơn một chút, tạt qua xe cà phê đỏ rực mua một ly chocolate nóng như ngày đầu tiên tới trường. Vừa vào lớp, những lời chúc an lành cứ thế được chuyền tay nhau, thêm nhiều cái tên mới và những gương mặt mới danh nối dài danh bạ Whatsapp, và tiếng chụp hình vang lên tách tách ghi lại những khoảnh khắc chia tay trước khi nhiều bạn về bay về nước ăn mừng mùa lễ hội cùng gia đình.
Khi viết những dòng này tôi vẫn chưa tin rằng ba tháng và một phần ba chặng đường Thạc sĩ đã trôi qua, thời gian vừa như ngưng đọng lại vừa như vụt đi với tốc độ ánh sáng. Tự dưng phải bước vào kì nghỉ, tôi thấy da diết hơn cảm giác chờ đợi mỗi thứ Hai, thứ Tư, thứ Sáu được đến trường, được bấm thang máy tầng 6, tầng 8, dù lâu lâu vẫn đi nhầm phòng hoặc quên mang thẻ sinh viên. Tôi vẫn chưa nhớ hết tên các bạn trong lớp, cũng chưa có dịp chuyện trò với tất cả, nhưng chỉ cần nhìn gương mặt đó, nghe giọng nói đó là tôi mình đang ở đúng lớp TESOL không lẫn vào đâu được. Người ta gọi đó là cảm giác mình thuộc về.
Nhiều người vẫn tỏ ra tiếc nuối khi tôi bảo tôi sang Anh học Thạc sĩ TESOL Giảng dạy tiếng Anh. Vì thị trường làm nhiều người tin rằng bây giờ chỉ cần một tấm bằng IELTS, một khóa TESOL ngắn hạn cấp chứng chỉ là đã có thể dễ dàng đi dạy Tiếng Anh, và đi xa như thế chỉ để học về một lĩnh vực hoàn toàn có thể được thực hiện bằng bản năng hay kinh nghiệm, có vẻ không đáng tiền. Thực ra tôi không hề có ý xem nhẹ giá trị của những bằng cấp đó, vì đó là những bước đi đầu tiên mà tôi cũng đã dò dẫm bắt đầu trên hành trình đổi ngành của mình, từ một chuyên viên viết lời quảng cáo tới một giáo viên. Nhưng càng đi dạy tôi càng nhận ra còn nhiều cái mình chưa biết, càng quen thuộc với nghề tôi lại thấy càng xa lạ với hình mẫu mình muốn hướng tới, và càng được học sinh kì vọng tôi càng sợ làm các bạn thất vọng, và càng đặt nhiều deadline cho các bạn, tôi càng tự hỏi vậy có deadline nào dành cho mình. Và tôi quyết định lên đường, khi vẫn chưa hoàn tất chương trình Thạc sĩ Ngôn ngữ Anh tại Hoa Sen, nghĩa là hiện tại tôi đang cùng lúc hoàn thành song song 2 luận văn, và ngổn ngang những áp lực định hình bản thân không chỉ trong công việc mà còn chặng đời sắp tới, ở một xứ sở xa lạ cách nhà tới 15h bay.
Ai bảo áp lực tạo kim cương, tôi chỉ thấy áp lực tạo những đêm mất ngủ, những lúc nhớ nhà trào nước mắt, và những lúc mơ hồ hoài nghi về bản thân. Nhưng tôi tin đã đi được 3 tháng thì sẽ còn đi xa hơn được nữa, nếu mất ngủ thì sẽ sớm ngủ bù lại được, có nhớ nhà cũng sẽ có nỗi nhớ khác sớm lấp vào, và nếu hoài nghi về bản thân thì sẽ có động lực chứng minh sự hoài nghi đó là sai lầm.
Hôm nay trong tâm trạng bồi hồi của ngày cuối học kì, tôi muốn dành tặng mình vài dòng kỉ niệm, cũng như một cách tổng kết lại chặng đường đã đi qua, để mẹ tôi yên tâm về hành trình tôi đang đi, và để những bạn có theo dõi tôi và mong mỏi đi theo lộ trình học Thạc sĩ TESOL, sẽ có thêm nhiều niềm tin và hi vọng.
- Thạc sĩ TESOL và thạc sĩ Ngôn ngữ Anh khác nhau ở đâu
Ở Việt Nam tôi đang theo học chương trình Thạc sĩ Ngôn ngữ Anh tại Hoa Sen và hiện tại tôi đang theo học chương trình Thạc sĩ TESOL Giảng dạy tiếng Anh tại IOE – Viện giáo dục thuộc UCL (University College London). Nghe qua thì có vẻ 2 ngành này giống nhau, nhưng theo trải nghiệm của tôi thì có nhiều cái khác nhau, tùy vào định hướng lộ trình tương lai của bạn.
- Thạc sĩ Ngôn ngữ Anh là một khóa học khá nền tảng, bao gồm những môn thuần Ngôn ngữ như Syntax (ngữ pháp học), Semantics (ngữ nghĩa học), International Communication (giao tiếp đa văn hóa), hay Language Awareness (nhận thức về ngôn ngữ). Vẫn có những môn đi sâu vào Giảng dạy như Teaching receptive/ productive skills (dạy kỹ năng đọc nghe/ nói viết) hoặc môn Classroom assessment (Đánh giá lớp học), nhưng các môn này lại tập trung ở học kì cuối, thành ra mức độ tiếp xúc theo tôi chưa đủ nhiều nếu bạn khao khát được học thật chuyên sâu về giảng dạy.
- Thạc sĩ TESOL Giảng dạy tiếng Anh là một khóa học chắc chắn chuyên sâu về Giảng dạy. Tôi chưa trải nghiệm những chương trình Thạc sĩ TESOL khác nên chia sẻ này chủ yếu tới từ trải nghiệm học tập tại IOE. Một trong những module bắt buộc phải học là Fundamentals to English teaching (Nền tảng về giảng dạy), trong đó chúng tôi được cung cấp kiến thức không chỉ về ngôn ngữ mà là về cách dạy các khía cạnh ngôn ngữ, như dạy Ngữ pháp, dạy Từ vựng và bốn kỹ năng. Dưới góc nhìn của giáo viên thì tôi thấy thú vị hơn vì điều đó đòi hỏi bạn phải tự nắm vững những thành tố ngôn ngữ trước, rồi vào lớp sẽ cùng các Giáo sư và bạn bè thảo luận định hướng giảng dạy các thành tố đó cho người học. Ngoài môn học bắt buộc thì mỗi học kì tụi tôi sẽ cần chọn các môn phụ trợ, hoặc là những môn chuyên biệt cho TESOL hoặc là các môn của ngành Applied Linguistics như Sociolinguistics (ngôn ngữ học xã hội) hoặc Language and Identity (ngôn ngữ và bản sắc). Thực ra không nhiều sinh viên TESOL chọn học môn tự chọn liên quan Ngôn ngữ học ứng dụng, ví dụ như học kì rồi tôi học Sociolinguistics chỉ có đúng tôi và 2 bạn nữa là tới từ TESOL, còn lại đều là dân ngôn ngữ ứng dụng. Tuy nhiên chính vì vậy mà tôi thấy kiến thức mình thu lượm mang tính bổ trợ nhau rất cao, vì các môn học Ngôn ngữ học Ứng dụng giúp tôi hiểu sâu hơn về vì sao con người nói năng theo cách họ nói, còn các môn TESOL lại giúp tôi biết làm thế nào để dạy cho người khác nói được như thế. Ví dụ, khi học Sociolinguistics, tôi nhận ra rằng việc lựa chọn từ ngữ, cách phát âm hay giọng điệu của người nói đều phản ánh bản sắc xã hội của họ. Điều đó khiến tôi nhìn việc dạy phát âm khác đi: không còn là “chuẩn hóa giọng Anh–Mỹ” mà là giúp người học đạt được intelligibility – tức khả năng được hiểu trong giao tiếp.
- Cũng nhờ được học đa dạng các môn mà tôi hiểu vì sao, ngay từ đầu khi nộp đơn vào UCL, tôi từng định chọn ngành Applied Linguistics, vì nghe nói đây là ngành có phạm vi nghề nghiệp rộng hơn, có thể mở ra nhiều hướng như nghiên cứu, thiết kế chương trình, hay chính sách ngôn ngữ. Nhưng sau đó, tôi được UCL gợi ý chuyển sang TESOL, vì hồ sơ học thuật và kinh nghiệm giảng dạy của tôi đặc biệt phù hợp với lĩnh vực này. Nếu không nhờ lời khuyên đó, có lẽ tôi đã không có cơ hội nhận học bổng và theo học tại Viện Giáo dục danh giá nhất thế giới. Giờ nhìn lại, tôi thấy lựa chọn ấy thật sự đúng. TESOL cho tôi một nền tảng vừa học thuật, vừa thực tiễn, nơi tôi được kết nối lý thuyết ngôn ngữ học với từng giờ lên lớp, từng bài dạy thật. Tôi vẫn có thể học những môn của Applied Linguistics như Sociolinguistics hay Language and Identity, để bổ trợ góc nhìn nghiên cứu và hiểu rõ hơn về vai trò xã hội của ngôn ngữ. Nhưng chính các môn chuyên sâu của TESOL mới giúp tôi nhận ra niềm vui thật sự khi đứng lớp, niềm vui được quan sát sự thay đổi của người học từng ngày. Vì thế, nếu bạn đã đi dạy, và thích đi dạy, tôi nghĩ nên chọn TESOL làm nền, rồi mở rộng bằng những môn tự chọn thuộc nhóm Applied Linguistics. Cách kết hợp này giúp bạn có một góc nhìn đa chiều – vừa vững lý thuyết, vừa sâu thực tế, và đặc biệt sát với bối cảnh giáo dục đang đổi thay từng ngày.
Còn nếu bạn thiên về nghiên cứu ngôn ngữ, chính sách, hay phân tích diễn ngôn, thì học Applied Linguistics thuần túy sẽ giúp bạn phát triển chuyên sâu hơn theo hướng học thuật.
- Về IOE/ UCL và môi trường học tập
Nói thật là ở vài tuần đầu tiên, tôi chưa ấn tượng lắm, thậm chí còn hơi thất vọng nhẹ vì… học dễ quá. Nhưng sau ba tháng nhìn lại, tôi không ngại cho IOE/UCL 10/10 điểm đánh giá. Theo trải nghiệm của bản thân tôi, cũng như qua những lần trò chuyện với bạn bè đang học ở Oxford, Cambridge hay Imperial, tôi thấy UCL không phải trường “xuất sắc nhất” ở từng hạng mục riêng lẻ, nhưng lại là trường “toàn diện nhất” – nơi mọi yếu tố được cân bằng hài hòa: chất lượng giảng dạy, sự hỗ trợ của giảng viên, công tác sinh viên và các hoạt động ngoại khóa.
- Về học tập:
Chương trình ở IOE khá nặng, nhưng theo hướng “thực tiễn – phản tư” chứ không quá nặng về học thuật hàn lâm như Oxford hay Cambridge. Vì vậy sinh viên có đủ không gian để trải nghiệm thực tế: đi dạy thêm, làm tình nguyện, tham dự workshop hoặc tham gia các dự án giáo dục cộng đồng. Tôi nhận ra chính những trải nghiệm ngoài lớp học – khi tôi đứng trước học viên thật, hoặc hướng dẫn các bạn di cư học tiếng Anh – lại giúp tôi thấm sâu hơn kiến thức lý thuyết được học trong lớp.
Ở IOE, “learning” không chỉ nằm trong thư viện hay giáo trình, mà ở mọi góc phố London nơi người ta nói đủ thứ tiếng – từ Somali, Bengali, đến Vietnamese – và mỗi người học đều mang đến một câu chuyện riêng. - Về sự hỗ trợ của thầy cô:
Các Giáo sư tại UCL, nói không ngoa, đều là “đỉnh của đỉnh” – vừa uyên bác, vừa gần gũi. Mỗi học viên Thạc sĩ đều được phân công một người phụ trách gọi là Personal Tutor. Ở IOE, vai trò này không chỉ dừng lại ở hỗ trợ học thuật mà còn là người đồng hành về tinh thần.
Có bạn tôi từng hẹn gặp Personal Tutor chỉ để… tâm sự chuyện thất tình, rồi có bạn khác hỏi cô giáo “đi chợ chỗ nào rẻ” – và vẫn được cô trả lời nhiệt tình. Tôi còn nhớ một hôm, một bạn trong lớp đi học muộn, mắt đỏ hoe, thế là Giáo sư nhẹ nhàng dẫn bạn ra ngoài uống cà phê sau buổi học. Hôm sau quay lại lớp, bạn cười tươi như chưa hề có chuyện gì.
Tôi nhận ra ở IOE, giảng viên quan tâm học viên không chỉ ở khía cạnh học tập mà còn ở khía cạnh con người – điều mà tôi nghĩ, với sinh viên quốc tế như chúng tôi, là vô giá. Giữa một thành phố lớn, đắt đỏ, đôi khi cô đơn, sự quan tâm giản dị ấy khiến tôi cảm thấy được nhìn thấy, được lắng nghe, và được thấu hiểu.
Nói tóm lại là hãy đi học khi còn có thể, hãy tạo áp lực cho bản thân, vì dù không thành kim cương thì chắc cũng sẽ thành một kim loại đủ cứng để chống chọi với sóng gió cuộc đời. Giờ tôi tạm gác bút lại để đi chạy deadline tiếp, hẹn một bài chia sẻ dài hơn nữa cuối Học kì 2 vậy hihi.
